Σαλαμίνα: Ένας αδικημένος παράδεισος, από τη ναυμαχία στο δραματικό λοιμοκαθαρτήριο και τις εμπνεύσεις του Σικελιανού

Η περιπετειώδης διαδρομή του νησιού στη μπούκα του λιμανιού του Πειραιά

Η ιστορία λέει ότι τις στιγμές που ο Αισχύλος πολεμούσε τους Πέρσες στη ναυμαχία της Σαλαμίνας το 480 π.Χ., η μάνα του Ευριπίδη βίωνε στο νησί τις ωδίνες της γέννας. Το πρώτο κλάμα του νεότερου τραγικού της αρχαιότητας ανακατεύτηκε με τις κραυγές θριάμβου του σαλαμινομάχου, αρχαιότερου συναδέλφου του... Έτσι, οι δύο μεγάλοι ποιητές του 5ου αι. π.Χ. δέθηκαν με έναν κοινό μίτο, που πλέχθηκε στο μεγαλύτερο νησί του Σαρωνικού.

O υγρός τάφος των Περσών στον κόλπο της Σαλαμίνας θα εμπνεύσει τον Αισχύλο να γράψει -οκτώ χρόνια μετά, το 472- τους «Πέρσες» του. Τη μοναδική αρχαιοελληνική σωζόμενη (και αρχαιότερη σήμερα) τραγωδία, που βασίζεται σε ιστορικά γεγονότα.


Ωστόσο, τα ερείπια της ακρόπολης στη θέση Κανάκια στο δυτικότερο άκρο της Σαλαμίνας τοποθετούν την ιστορική παρουσία του νησιού πολλούς αιώνες νωρίτερα, τον 13ο αι., όταν ακόμα αποτελεί τμήμα του μυκηναϊκού βασιλείου, ενώ σπαράγματα αρχιτεκτονικής πιστοποιούν την αδιάλειπτη παρουσία κατοίκων ακόμα και τους λεγόμενους σκοτεινούς αιώνες του Βυζαντίου.

Μνημείο Σαλαμινομάχων

Το «παρών» της Σαλαμίνας είναι δυνατό και στην ελληνική επανάσταση. Εδώ λειτουργεί το νοσοκομείο του Αγώνα, εδώ θα θαφτεί την άνοιξη του 1827 και ο Γεώργιος Καραϊσκάκης κι ας μην έχει δεσμούς αίματος με το νησί. Είναι ο Άγιος Δημήτριος εδώ. Ο ναός που επισκέπτονται οι αγωνιστές για να εκκλησιαστούν και να πάρουν την ευλογία του για τις δύσκολες μάχες της Αττικής. Όταν ο Καραϊσκάκης τραυματίζεται στο Φάληρο, ζητά από τους συντρόφους του να τον μεταφέρουν στον Άη Δημήτρη για να προσευχηθεί και ή να τον σώσει για να συνεχίσει τον αγώνα ή να τον πάρει κοντά του. Στο πλοίο αφήνει τη στερνή πνοή του και οι φίλοι του τον φέρνουν και τον θάβουν μέσα στην αγαπημένη του εκκλησιά.


Το λοιμοκαθαρτήριο του Πειραιά«Τι να ΄ναι τούτα τα ερείπια στο έμπα του νησιού; Θλιβεροί σκελετοί χαμόσπιτων, σα να κατοικήθηκαν ομαδικά και ομαδικά να εγκαταλείφθηκαν στον χρόνο...» αναρωτιέται ο ποιητής...
Λοιμοκαθαρτήριο Αη Γιώργη Σαλαμίνας

Κλείσιμο
Η νησίδα καταμεσής του απάνεμου κόλπου της Σαλαμίνας είναι ο Άη Γιώργης. Πήρε τ΄ όνομά της από εκκλησάκι χτισμένο σε βράχο, αφιερωμένο στον άγιο. «Το νησί των τρελών» λέγαν άλλοτε τη συγκεκριμένη λωρίδα γης, που περιβάλλεται από τη θάλασσα εκεί σε απόσταση αναπνοής από τον όρμο των Παλουκιών της Σαλαμίνας. Για τις νόσους τού νου ο απλός λαός δεν έχει «ευπρεπείς», «κόσμιους» ή «διακριτικούς» χαρακτηρισμούς... Η ψυχασθένεια είναι απλώς τρέλα και ο πάσχων απλώς τρελός. Κι ο Άη Γιώργης, στο γύρισμα του 20ου αι. λειτούργησε ως παράρτημα του δημόσιου ψυχιατρείου, του Δρομοκαΐτειου. Στα σπιτάκια του ζούσαν άνθρωποι χαμένοι στα σκοτάδια του μυαλού τους. Αυτή ήταν και η στερνή ζοφερή θητεία της νησίδας. Το 1967 παραδόθηκε προς χρήση στο Πολεμικό Ναυτικό.
«Χολέρας καθαρτήριον», Αη Γιώργης Σαλαμίνας